(Materiał zewnętrzny)
Śniadanie na jelita to takie, w którym jest błonnik fermentujący z owsianki, chleba żytniego, nasion lub owoców.
Błonnik fermentujący to pożywka dla bakterii w jelicie grubym, które wytwarzają z niego m.in. kwas masłowy. Nie musisz przebudowywać całego jadłospisu, bo wystarczą drobne zmiany w posiłku, który i tak jesz rano. Na początek dodaj do owsianki łyżeczkę mielonego siemienia lnianego i garść owoców.
Jak powstaje kwas masłowy z fermentacji błonnika?
Kwas masłowy wytwarzają bakterie w jelicie grubym, gdy żywią się błonnikiem, którego organizm sam nie strawił. Ten proces to fermentacja, czyli rozkład resztek jedzenia przez bakterie. Powstają przy tym różne kwasy, a kwas masłowy jest jednym z głównych źródeł energii dla komórek wyściełających jelito grube.
Błonnik fermentujący znajdziesz m.in. w:
- płatkach owsianych i kaszy jęczmiennej,
- chlebie żytnim i pełnoziarnistym,
- jabłkach, gruszkach i owocach jagodowych,
- schłodzonych ziemniakach i ryżu oraz lekko zielonych bananach,
- cebuli, porze i cykorii.
Czy z każdego błonnika powstaje tyle samo kwasu masłowego? Nie, bo bakterie rozkładają różne rodzaje błonnika w różnym tempie. Dlatego najlepiej łączyć kilka jego źródeł w ciągu dnia.
Kwas masłowy jest dostępny także w gotowej postaci, jako maślan sodu, np. Maślan sodu Forte Max Biowen 100 kapsułek. To żywność specjalnego przeznaczenia medycznego, którą stosuje się pod nadzorem lekarza, zgodnie ze wskazaniami na etykiecie. Jedna kapsułka zawiera 580 mg maślanu sodu, czyli 413 mg kwasu masłowego.

Płatki owsiane, produkty pełnoziarniste i nasiona – co wnoszą do diety?
Płatki owsiane, pełnoziarniste pieczywo i nasiona to najprostszy sposób na porcję błonnika rano. Owsianka z 50 g płatków daje około 5 g błonnika, a łyżka siemienia lnianego kolejne 2,7 g. To prawie jedna trzecia z 25 g, których potrzebujesz w ciągu dnia.
Owies i żyto mają przy tym oświadczenia zdrowotne dopuszczone w Unii Europejskiej. Błonnik owsiany przyczynia się do zwiększenia masy kału, a błonnik żytni pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu jelit. W owsie są też beta-glukany, czyli rodzaj rozpuszczalnego błonnika. Beta-glukany pomagają w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi, gdy jesz ich 3 g dziennie, czyli mniej więcej 80 g płatków.
Kromka razowego chleba żytniego to około 2–3 g błonnika. Siemię lniane i chia po zalaniu wodą tworzą żel, dlatego dobrze dodawać je do jogurtu lub owsianki i popijać wodą.

Owoce i fermentacja w jelicie grubym
Owoce dostarczają błonnika fermentującego, m.in. pektyn, które bakterie w jelicie grubym rozkładają do kwasów. Garść malin to około 6,5 g błonnika, a średnie jabłko ze skórką około 4 g. Skórki nie obieraj, bo właśnie w niej jest sporo błonnika.
Czy owoce mogą nasilać wzdęcia? U części osób tak, zwłaszcza jabłka i gruszki, bo bakterie szybko fermentują zawarty w nich cukier owocowy i sorbitol. Jeśli to twój przypadek, zacznij od garści malin lub borówek albo połówki jabłka.
Jak skomponować posiłek bez nagłego zwiększania błonnika?
Błonnik najlepiej dokładać do śniadania stopniowo, bo nagła zmiana często kończy się wzdęciami. Pomaga w tym kilka prostych kroków:
- Zacznij od jednej zmiany – np. słodkie płatki zamień na owsiankę.
- Dodawaj nasiona po łyżeczce – po kilku dniach możesz zwiększyć porcję do łyżki.
- Pij wodę do posiłku – błonnik wiąże wodę, więc bez płynów może nasilać zaparcia.
- Daj sobie czas – lekkie wzdęcia na początku zwykle mijają po kilku dniach.
Gotowe śniadanie na jelita może wyglądać tak: owsianka z 50 g płatków, łyżką mielonego siemienia i garścią malin. Daje około 14 g błonnika, czyli ponad połowę tego, czego potrzebujesz w ciągu dnia. Jeśli zwykle jesz mało błonnika, dochodź do takiej miski przez 2–3 tygodnie.
Co zrobić, gdy po zmianie śniadania pojawiają się wzdęcia? Wróć na kilka dni do mniejszej porcji i zwiększaj ją wolniej.
Czy każdemu służą te same produkty?
Nie. Ta sama owsianka jednej osobie nie sprawia żadnego kłopotu, a u drugiej spowoduje wzdęcia albo ból brzucha. Każdy ma w jelitach trochę inny zestaw bakterii, więc z tego samego posiłku powstaje u różnych osób inna ilość kwasu masłowego.
Przy zespole jelita drażliwego (IBS) płatki owsiane i siemię lniane bywają lepiej tolerowane niż otręby pszenne.
Gdy mimo powolnych zmian więcej błonnika wciąż nasila dolegliwości, suplement z maślanem sodu bywa stosowany jako uzupełnienie diety. Jeśli kłopoty z brzuchem utrzymują się dłużej niż 3–4 tygodnie albo widzisz krew w stolcu, skontaktuj się z lekarzem.
Czym różni się dietetyczne źródło substratu od preparatu z maślanem sodu?
Błonnik z jedzenia to substrat, czyli surowiec, z którego bakterie same robią kwas masłowy. Suplement z maślanem sodu podaje go od razu w gotowej postaci.
Z błonnika bakterie wytwarzają kilka różnych kwasów, a ich ilość zależy od tego, co jesz i jakie bakterie masz w jelitach. W suplemencie ilość kwasu masłowego jest stała i zapisana na etykiecie. Dlatego podstawą zawsze pozostaje talerz, a suplement może go najwyżej uzupełnić.
Mniejsze opakowanie to np. Maślan sodu Biowen 15 kapsułek, również żywność specjalnego przeznaczenia medycznego, stosowana pod nadzorem lekarza zgodnie ze wskazaniami na etykiecie. Maślan jest w nim zamknięty w drobnych granulkach z otoczką. Taki produkt nie zastępuje leczenia ani zróżnicowanej diety.

FAQ
Co zjeść rano, żeby dostarczyć błonnik?
Błonnik rano najłatwiej zjeść w owsiance, na kanapkach z chleba żytniego razowego albo w jogurcie z nasionami i owocami. Do kanapek dorzuć warzywa, np. paprykę, rzodkiewkę lub pomidora. Jeśli rano brakuje ci czasu, przygotuj wieczorem owsiankę nocną, czyli płatki zalane jogurtem lub mlekiem. W biegu wystarczy też garść orzechów i jabłko.
Czy płatki owsiane wspierają produkcję maślanu?
Płatki owsiane mogą wspierać produkcję maślanu, bo zawarty w nich błonnik jest pożywką dla bakterii jelitowych. W laboratorium, w doświadczeniach z ludzkimi bakteriami jelitowymi, beta-glukan z owsa zwiększał ilość kwasu masłowego. W jelitach konkretnej osoby efekt zależy od jej bakterii, więc bywa różny. Owsiankę najlepiej jeść regularnie, np. kilka razy w tygodniu.
Czy maślan sodu trzeba przyjmować z posiłkiem?
Tak, suplement z maślanem sodu najlepiej przyjmować w trakcie posiłku i popić wodą. Kapsułkę połknij w całości, bez rozgryzania, bo możesz uszkodzić otoczkę granulek. Producent zaleca jedną kapsułkę dziennie, najlepiej wieczorem, i tej porcji lepiej się trzymać.

Bibliografia
- Hamer H.M. i wsp. Review article: the role of butyrate on colonic function. Aliment Pharmacol Ther. 2008. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17973645/
- Venkataraman A. i wsp. Variable responses of human microbiomes to dietary supplementation with resistant starch. Microbiome. 2016. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27357127/
- Ni J. i wsp. Comparative study on static and dynamic digest characteristics of oat β-Glucan and β-Gluco-Oligosaccharides. Food Res Int. 2024. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39593365/
- NICE. Irritable bowel syndrome in adults: diagnosis and management (CG61). nice.org.uk/guidance/cg61/chapter/Recommendations
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 w sprawie dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych. eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32012R0432

Polecamy także
Udka po azjatycku, kurczak duszony z anyżem, imbirem i czosnkiem
Udka z kurczaka duszone w sosie sojowym z dodatkiem aromatycznych przypraw. Wiele razy dusiłam w ten sposób żeberka. Jeśli lubicie i jadacie wieprzowinę, spróbujcie. Żeberka
Sałatka ziemniaczana
Sałatka ziemniaczana to dobry pomysł na zagospodarowanie wcześniej ugotowanych ziemniaków. Sprawdzi się na drugie śniadanie, kolację albo jako dodatek do pieczonego lub grillowanego mięsa. Jeśli
Omlet z piekarnika ze szparagami i groszkiem
Omlet z piekarnika czy raczej frittata, nazwa to sprawa drugorzędna. Liczy się smak i wartości odżywcze. A w takim śniadaniu (lunchu, kolacji – każdy wybiera